Yağ Sökücü ile CNC Parçalarında Temizlik İşlemi, parçanın tezgâhtan çıktığı andan sonraki ilk adımdır ve üç şeye bağlıdır: yüzeyde hangi kalıntının bulunduğu, parçanın hangi metalden yapıldığı ve parçanın sonra nereye gideceği. CNC parçalarında yağ ve gres kalıntıları kesme sıvısından, tezgâh ray ve mil yağlarından, takım bağlama aparatlarındaki gresten ve elle temastan gelir. Sıvı halde bunlar kolayca yıkanır; kesme sıvısının su kısmı buharlaşıp geriye yapışkan bir film ve tuz kaldığında ise temizlik zorlaşır.
Bor yağı kalıntısı nasıl temizlenir diye sorulduğunda ilk bakılan şey kalıntının yaşıdır. Taze kalıntı alkali bir su bazlı temizleyici ile çıkar; kuruyup sertleşmiş film için solvent bazlı bir yağ sökücü gerekir. Çelik parçada bor yağı bir miktar pas önleyici taşıdığından, yıkama sonrası parça kurutulmazsa kısa sürede paslanır. Alüminyumda ise alkali ürünler yüzeyi karartabilir, bu yüzden önce deneme parçasıyla süre ve oran belirlenir.
CNC parça yıkama için üç yöntem kullanıyoruz. Basit parçalarda sepetli daldırma, kör delik ve dişli parçalarda ultrasonik yıkama, büyük seride yıkama makinesi tercih edilir. Solvent bazlı SOLVEX 400, boyalı metal, plastik, cam ve seramik yüzeylerde su ile seyreltilmeden kullanılır; püskürtmede 2-3 dakika bekletilir, yoğun kirde 2 dakika sonra tekrar edilir, daldırmada ise parça çıkarıldıktan sonra basınçlı havayla kurutulur. Alkali PROSOLVER, daldırmada 1/10-1/15, basınçlı yıkamada 1/20-1/30 oranında seyreltilir; pH değeri 12-14 arasındadır. Yıkama makinesi için toz DNCOIL 1018 %5 çözelti olarak, 80-90 °C'de ve 15-20 dakika kullanılır.
DNC Endüstriyel Kimya olarak 2010 yılından beri üretim yapıyor ve talaşlı imalat atölyelerinden gelen parça bilgisine göre ürün öneriyoruz. Yıkamadan sonra su testi, yani yüzeyde suyun film halinde yayılıp yayılmadığına bakmak, parçanın boya ya da kaplamaya hazır olup olmadığını gösterir. Kurutma ve koruyucu adım atlanmamalı, kullanılmış yıkama sıvısı yağ ve talaş içerdiği için atık mevzuatına göre bertaraf edilmelidir. Hassas ölçüm yapılacak ya da kaplamaya gidecek parçalarda yıkama sonrası yüzeyin kuru, tozsuz ve oda sıcaklığına yakın olması beklenir; parçalar ellenmeden ve temiz eldivenle taşınır.
Yağ Sökücü ile CNC Parçalarında Temizlik İşlemi
Bir CNC tezgâhından çıkan parça temiz görünür ama çoğu zaman değildir. Kesme sıvısı, soğutma emülsiyonu, ray yağı ve talaşla karışmış mikroskobik metal tozu yüzeyde ince bir film oluşturur. Parça ölçüm masasına, kaplamaya ya da montaja gitmeden önce bu filmin alınması gerekir. Yağ sökücü ile CNC parçalarında temizlik işlemi bu yüzden üretimin son adımlarından biri olarak planlanır ve parça bir sonraki istasyona hazır hale gelene kadar sürer.
DNC Endüstriyel Kimya olarak talaşlı imalat atölyelerinden gelen sorular birbirine benzer: Parça hangi sıvıdan çıktı, ne kadar süre bekledi, alüminyum mu paslanmaz mı, temizlik yağ alma mı yoksa kaplama öncesi hazırlık mı? Bu sorulara göre bir yağ sökücü seçiyor ve yöntemi belirliyoruz. Aynı ürün her parçaya uymaz; yüzey, boşluk geometrisi ve sonraki işlem seçimi değiştirir.
CNC Parçalarında Yağ ve Gres Kalıntıları Nereden Gelir?
CNC parçalarında yağ ve gres kalıntıları dört kaynaktan gelir. Birincisi kesme sıvısıdır; tornalama, frezeleme ve delme sırasında takıma ve parçaya sürekli akar. İkincisi tezgâhın ray, mil ve kızak yağlarıdır; talaşla ve sıvıyla karışıp parçaya bulaşır. Üçüncüsü parçanın elle tutulması ve taşınmasıdır, yani parmak izi ve eldiven yağı. Dördüncüsü de takım değişimi ve bağlama aparatlarında kullanılan gres ve koruyucu yağlardır.
Bu kalıntılar sıvı halde iken yıkamak kolaydır. Kurudukça sıvı kısım uçar, geriye yapışkan bir film ve tuz kalır. Parça birkaç gün tezgâh yanında bekledikten sonra yıkandığında aynı işlem çok daha uzun sürer. Bu yüzden atölyelerde, parça tezgâhtan çıkar çıkmaz bir ön durulama ya da en azından kuru bir bezle alınması yaygınlaşıyor.
Bor Yağı Kalıntısı Nasıl Temizlenir?
Bor yağı kalıntısı nasıl temizlenir diye sorulduğunda ilk bakılan şey sıvının ne kadar süre önce bulaştığıdır. Bor yağı yani suda karışan kesme sıvısı, içinde yağ, emülgatör ve su taşır. Parça üzerinde su buharlaşınca emülgatör ve yağ yüzeyde kalır, birkaç gün sonra yapışkan, beyazımsı bir tabaka halini alır. Taze bor yağı alkali bir su bazlı temizleyiciyle kolayca çıkar. Kuruyup sertleşmiş kalıntıda ise çözücü etkisi gerekir.
Temizlik sırasında parçanın malzemesi belirleyicidir. Demir ve çelik parçalarda bor yağı bir miktar pas önleyici içerir; yıkandığında bu koruma gider ve parça suyla temas ettiği için kısa sürede paslanabilir. Alüminyumda ise bor yağının tuzları yüzeyde lekeye dönüşür ve anodize öncesinde problem çıkarır. Bu yüzden her malzeme için yıkamanın ardından kurutma ve gerekirse geçici bir koruma işlemi planlanmalıdır.
Temizlik Akışı Nasıl Kurulur?
Çoğu CNC atölyesinde akış dört adımdır. Önce parça basınçlı havayla ya da fırçayla talaştan arındırılır. Sonra yağ alma adımı gelir; solvent bazlı ya da alkali su bazlı bir ürün kullanılır. Üçüncü adımda yıkama sonrası durulama yapılır. Son adım kurutma ve gerekliyse koruma tabakasıdır. Bu adımların her biri atlanabilir görünür ama her atlanan adım bir sonraki işlemde hata olarak geri döner.
Akışın nerede kurulacağı da belirleyicidir. Tezgâhın yanında yapılan bir ön temizlik talaşı ve ana yağı alır. Asıl yıkama ise ayrı bir istasyonda yapılır; bu istasyon basit bir daldırma teknesi ya da ultrasonik yıkama makinesi olabilir. Yıkamanın üretimle aynı alanda yapılması talaş ve yağ bulaşmasını artırır, bu yüzden istasyonu mümkünse ayırmanızı öneriyoruz.
Parçanın sıcaklığı da gözden kaçar. İşleme sırasında ısınan alüminyum ya da çelik parça çözeltiye girdiğinde solvent çok hızlı uçar, alkali ürün ise yüzeyde fazla agresif davranır. Parçanın birkaç dakika bekleyip oda sıcaklığına yaklaşması ve ardından banyoya girmesi hem ürün tüketimini hem yüzey sonucunu düzenler. Çok seri üretimde bu bekleme sepet değiştirme süresine sığdırılır.
CNC Parça Yıkama Daldırma ile Nasıl Yapılır?
CNC parça yıkama işinin en yaygın yöntemi daldırmadır. Parçalar sepete konur ve ürünle dolu bir tekneye batırılır. Teknenin malzemesi ürüne uygun olmalıdır; paslanmaz çelik ya da plastik tekne çoğu üründe iş görür. Solvent bazlı üründe teknenin kapağı kapalı tutulur, çünkü solvent uçar ve ürün kaybı artar.
Solvent tarafında SOLVEX serisini kullanıyoruz. SOLVEX 400 boyalı metal, plastik, cam ve seramik yüzeylerde çalışan, su ile seyreltilmeyen bir yağ ve kir sökücüdür; kaynama aralığı 130-190 °C'dir. Püskürtmede 2-3 dakika beklenir, yoğun kirde 2 dakika sonra tekrar uygulanır. Daldırmada ise parça çıkarıldıktan sonra basınçlı hava ile kurutulur. Teknik bültende yanıcı olmadığı belirtilir; yine de ısı kaynaklarından ve açık alevden uzak çalışmayı tercih ediyoruz. Kokusuz ve paslanmaz çelikte de kullanılabilen SOLVEX 420 ise kapalı alanda koku hassasiyeti olan atölyelerde seçilir.
Elektrostatik toz boya ya da yaş boya öncesi yağ alma için ise SOLVEX 408 ve 410 vardır; bunlar da su ile seyreltilmez ve en iyi sonucu daldırmada verir. Parçalar boyaya gidecekse yağ alma sonrası yüzeyin kuru ve tozsuz olması şarttır.
Ultrasonik ve Püskürtmeli Yıkama
Kör deliklerin, dişlerin, ince kanalların ve karmaşık geometrili parçaların içine fırça girmez. Burada ultrasonik yıkayıcı devreye girer; ses dalgaları sıvının içinde mikroskobik kabarcıklar oluşturur ve bu kabarcıklar yüzeye çarparak kiri çözer. Su bazlı alkali ürünler ultrasonikle birlikte kullanılır. PROSOLVER inhibitörlü, pH değeri 12-14 arasında bir üründür ve ultrasonik yıkama için de bültende yer alır. Daldırmada 1/10-1/15, basınçlı yıkamada 1/20-1/30, buharlı yıkamada 1/15-1/20, silme ve püskürtmede 1/5-1/10 oranları verilir.
Yıkama makinesi kullanan işletmeler için köpüğü kontrollü DNCOIL 1018 toz ürünümüz var. pH değeri 14'tür; %5 çözelti, 80-90 °C ve 15-20 dakika süre ile kullanılır. Banyo hacminin dörtte üçü su ile doldurulur, toz partiler halinde eklenir. Ürün yıkama makinesi, konveyör ve rektifiye motor parçaları gibi uygulamalar için uygundur.
Yıkama banyosunun ömrünü de izlemek gerekir. Banyoda yağ biriktikçe temizleme gücü düşer ve parçalar bir önceki partinin yağıyla yeniden kirlenir. Solvent banyosunda bu durum parça yüzeyinde sis gibi bir film olarak görünür. Alkali banyoda ise yüzeyde yağ halkaları oluşur ve köpük karakteri değişir. Banyoyu ne zaman yenileyeceğinize yıkanan parça sayısına ve gözle kontrole bakarak karar verin; ölçümü test parçası ile yapmak ise kayıt altında tutulabilir.
Alüminyum, Paslanmaz ve Pirinç Parçalarda Dikkat
Alkali ürünler alüminyumu karartabilir, bu yüzden alüminyum parçalarda ürüne geçmeden önce küçük bir deneme parçasıyla süre ve oran belirlemek gerekir. Parçanın karardığı noktada işlem durdurulur ve parça durulanır. Pirinç ve bakır alaşımları da uzun süre bekletildiğinde renk değiştirebilir. Paslanmaz çelik bu konuda daha rahattır, ancak ince et kalınlıklı ve hassas yüzeyli parçalarda yine de süreye dikkat edilir.
Solvent bazlı ürünlerde bu risk daha düşüktür, çünkü pH tarafı yoktur; ama plastik ve kauçuk aksamlı parçalarda solvent deformasyona yol açabilir. Sızdırmazlık elemanı bulunan hidrolik bloklarda ve contalı grup parçalarda önce contalar sökülür ya da uyumluluk denenir. Karbonlaşmış yoğun yağ ve gres için CARBON CLEAN adlı soğuk uygulamalı solvent kullanıyoruz; kirliliğe göre 20 dakika ile 2 saat arasında daldırılır, ardından basınçlı su ya da fırça ile temizlenir.
Temizlik Sonrası Kontrol ve Koruma
Yıkamanın sonucunu gözle ve su testi ile kontrol ediyoruz. Temiz bir metal yüzeyde su ince bir film halinde yayılır; kirli yüzeyde ise damlacıklara ayrılır. Bu basit test, boyahaneye ya da kaplamaya giden parçalar için kullanışlıdır. Hassas parçalarda ayrıca ölçümden önce yüzeyin silinmesi ve ölçüm odası sıcaklığına gelmesi beklenir.
Yıkamadan sonra çelik parçaların kısa sürede paslanmaması için kurutma ve koruma adımı şarttır. Basınçlı hava ile kurutma, sonra ince bir koruyucu yağ ya da solvent bazlı koruyucu film sürülür. Parça sevke gidecekse ambalaj öncesinde yüzeyin tamamen kuru olduğundan emin olunmalıdır.
İlgili içerik: Metal Parça Temizliğinde Endüstriyel Yağ Sökücü Solvent Kullanımı
Güvenlik ve Atık Yönetimi
Solvent ve alkali ürünlerle çalışırken kimyasala dayanıklı eldiven, gözlük ve gerektiğinde önlük kullanılır. Solvent buharının biriktiği kapalı alanlarda havalandırma sağlanmalıdır. Ürünler kapalı ambalajında, güneşten uzak, 5-25 °C aralığında saklanır; solventlerde sınır bu değerdir. Kullanılmış yıkama sıvısı yağ ve metal talaşı içerdiği için doğrudan kanala verilmez; atık su mevzuatına göre toplanır ve lisanslı firmaya teslim edilir.
Yağ Sökücü ile CNC Parçalarında Temizlik İşlemi Hakkında Sık Sorulan Sorular
Yağ sökücü ile CNC parçalarında temizlik işlemi nasıl yapılır?
Parça önce talaştan arındırılır, sonra solvent bazlı ya da alkali bir yağ sökücü ile daldırma, püskürtme ya da ultrasonik yöntemle yıkanır. Durulama ve kurutmanın ardından gerekirse koruyucu uygulanır.
Bor yağı kalıntısı nasıl temizlenir?
Taze kalıntı alkali su bazlı bir temizleyici ile çıkar. Kuruyup sertleşmiş bor yağı için solvent bazlı yağ sökücü kullanılır ve parça yıkandıktan sonra kurutulur. Beklemiş kalıntıda işlem iki kez tekrarlanabilir.
CNC parçalarında yağ ve gres kalıntıları neden kolay çıkmaz?
Kesme sıvısının su kısmı buharlaşınca geriye yapışkan bir film ve tuz kalır. Talaşla karışan gres de bu filme tutunur. Bekleme süresi uzadıkça temizlik de zorlaşır.
CNC parça yıkama için en uygun yöntem hangisidir?
Parça geometrisine ve üretim miktarına bağlıdır. Basit parçalarda daldırma, kör delikli ve dişli parçalarda ultrasonik, büyük seri üretimde yıkama makinesi tercih edilir.
Alüminyum CNC parçalarında hangi ürün kullanılır?
Solvent bazlı yağ sökücüler alüminyumda daha rahat kullanılır. Alkali ürünlerde alüminyum kararabileceği için önce deneme parçası ile süre ve oran belirlenir.
Yağ sökücü CNC parçasında pas yapar mı?
Çelik parçalarda yağ ve bor yağındaki pas önleyici film de alındığı için parça nemle temas ederse paslanabilir. Yıkamanın ardından hemen kurutma ve koruyucu film uygulaması bu riski ortadan kaldırır.
Ultrasonik yıkama bor yağını alır mı?
Alkali bir su bazlı ürün ile ultrasonik yıkama bor yağı kalıntısını ve talaş tozunu kör delik ve diş diplerinden de temizler. Süre ve sıcaklık ürünün teknik bültenine göre ayarlanır.
SOLVEX 400 CNC parçalarında nasıl kullanılır?
Su ile seyreltilmeden, püskürtme ya da daldırma ile uygulanır. Püskürtmede 2-3 dakika beklenir, yoğun kirde 2 dakika sonra tekrar edilir; daldırmada parça basınçlı hava ile kurutulur.
Kaplama öncesi CNC parçası nasıl hazırlanır?
Yağ ve gres tamamen alınır, durulama yapılır ve parça kurutulur. Su testi ile yüzeyin yağsız olduğu kontrol edilir; ardından boya ya da kaplama hattına gönderilir.
Kullanılmış yıkama sıvısı nasıl bertaraf edilir?
Yağ ve metal talaşı içerdiğinden doğrudan kanalizasyona verilmez. Atık su mevzuatına uygun olarak toplanır ve lisanslı atık firmasına teslim edilir.