Boya Öncesi Yapılması Gereken İşlemler metal yüzeyde belirli bir sırayla ilerler: eski boya ya da kaplama sökülür, pas ve oksit giderilir, yağ ve kir alınır, gerekirse yüzey pürüzlendirilir, fosfat uygulanır, durulanıp kurutulur ve astar sürülür. Her adım bir öncekinin bıraktığı kalıntıyı alır; sırayı değiştirmek çoğu zaman işi geri sarar. Yağlı yüzeye atılan pas sökücü eşit yayılmaz, pası sökülmemiş yüzeye sürülen fosfat tutunmaz.
Boya öncesi yüzey hazırlama gözle kontrol edilmez. Parmakla silince iz kalan, suyu damlalara bölen ya da üzerinde beyaz tozlanma bulunan yüzey hâlâ kirlidir. En basit kontrol su filmi testidir: yüzeye dökülen su kopmadan, kesintisiz bir film oluşturuyorsa yağ gitmiştir. Çıplak çelik nemli ortamda birkaç saatte yüzey pası yaptığı için hazırlıktan boyamaya kadar geçen süre kısa tutulur.
Boya öncesi zımpara gerekir mi diye bakanlar için durum yüzeye göre değişir. Ahşapta, macunlu duvarda ve parlak eski boyalı yüzeyde gerekir. Çıplak metalde fosfat yüzeyi mikron düzeyinde aşındırarak zımparanın yerini kimyasal olarak alabilir. DNC Endüstriyel Kimya olarak boya öncesi yağ, kir ve pası söken, geçici demir fosfat bırakan asidik bir ürün (METACLEAN) üretiyoruz; demirde 1/5-1/10, alüminyum, bakır ve pirinçte 1/10-1/15 oranında kullanılır ve ardından pasivasyon yapılır. Elektrostatik toz ve yaş boya öncesi yağ almada ise suyla seyreltilmeyen, daldırmada en iyi sonucu veren SOLVEX 408 ve 410 solventleri kullanılır.
Fosfat ya da yağ alma sonrası yüzey temiz suyla durulanır; yalnız pasivasyon uygulanmış yüzey suyla durulanmaz. Kurutma basınçlı hava ve fırınla hızlı yapılır, çünkü ıslak parça kısa sürede pas yapar. Temiz, kuru ve fosfatlı yüzey bekletilmeden astarlanır, astar ile üst boya arasındaki bekleme süresi üretici talimatına göre belirlenir. Ahşap ve duvarda hazırlık zımpara, macun ve astar adımlarından oluşur.
Boya Öncesi Yapılması Gereken İşlemlerin Sırası
Boyanın ömrünü fırçanın ya da tabancanın kalitesinden çok yüzeyin hazırlığı belirler. Boyahanelerde görülen kabarma, soyulma ve pas çıkması şikâyetlerinin büyük bölümü boyanın altında kalan kire, yağa ve pasa bağlanıyor, boyanın kalitesiyle ilgisi az oluyor. Boya öncesi yüzey hazırlama bu yüzden bir ön adım gibi görünse de işin en uzun ve en belirleyici bölümüdür.
Metal yüzeyde sıra genellikle şöyledir: eski boya ya da kaplama sökülür, pas ve oksit giderilir, yağ ve kir alınır, gerekirse yüzey pürüzlendirilir, fosfat uygulanır, durulanıp kurutulur ve en sonda astar sürülür. Her adım bir öncekinin bıraktığı kalıntıyı alır. Sırayı değiştirmek çoğu zaman işi geri sarar; yağlı yüzeye atılan pas sökücü yüzeye eşit yayılmaz, pası sökülmemiş yüzeye sürülen fosfat tutunmaz. Metal yüzey işleminde kullandığımız metal yüzey işlem kimyasalları bu sıranın ortasındaki adımlara hizmet eder.
Yüzeyin Hazır Olduğu Nasıl Anlaşılır
Gözle temiz görünen yüzey boyaya hazır sayılmaz. Parmakla silince iz kalan, suyu damlalara bölen ya da üzerinde beyaz tozlanma olan yüzey hâlâ kirlidir. En basit kontrol su filmi testidir: yüzeye su dökülür ve su kopmadan, kesintisiz bir film oluşturuyorsa yağ gitmiş demektir. Damlalara ayrılıyorsa yağ alma tekrarlanır.
İkinci kontrol pas ve oksittir. Çıplak çelik nemli ortamda birkaç saatte açık kahverengi yüzey pası yapar. Bu yüzden hazırlıktan boyamaya kadar geçen süre kısa tutulur ve yüzey kuru bir yerde bekletilir. Üçüncü kontrol kalıntıdır; sökücü, yağ alma ve fosfat sonrası durulama yetersizse yüzeyde kristal ya da film kalır ve boya bunun üzerinde kopar.
Ahşap ve Duvarda Hazırlık Farkı
Ahşapta ve duvarda sıra farklıdır. Ahşapta eski vernik ya da boya sökülür, yüzey zımparalanır, toz alınır ve reçineli bölgeler solventle silinir. Duvarda gevşek boya raspa ile kazınır, çatlaklar macunla kapatılır, macun zımparalanır ve toz alındıktan sonra astar sürülür. Duvarda nem ve küf varsa boya öncesi önce nemin kaynağı giderilir; boya nemi örtemez. Yeni sıvalı duvarlarda sıvanın kuruması beklenir, çünkü taze alkali sıva boyayı bozar. Ahşapta budak ve reçine cepleri önce solventle silinir ya da özel izolasyon astarıyla kapatılır, yoksa reçine boyayı sararttırarak yüzeye çıkar.
Fosfat ve pas giderme adımları metale özgüdür. Ahşap ve duvarda bunların karşılığı zımpara, macun ve astardır.
Eski Boya ve Kaplamanın Sökülmesi
Eski boya sağlam tutunuyorsa sökmek şart değildir; zımparayla matlaştırılıp üzerine boya yapılabilir. Kabarma, çatlama ve soyulma varsa söküm gerekir. Boyahanelerde hatalı boyalı parçaları ve askı aparatlarını sökücü banyosuna daldırırız: DNCOL PAINT 220 asidik karakterli solvent bazlı, PAINT 240 alkali karakterli solvent bazlı ürünlerdir ve yalnız daldırmayla kullanılır.
Sökme bitince parça yıkanır ve hemen sonraki adıma geçilir. Sökücü filmi kaldığında yeni boya kalkar; bu yüzden söküm sonrası yağ alma adımını atlamayın. Boyanın ne kadar eski olduğu ve kaç kat olduğu da süreyi belirler; çok katlı kaplamalarda parçanın banyoda bekleme aralıkları kısa tutulup sürekli kontrol edilir. Sökücünün yüzeyde fazla kalmasının metale zarar verdiği, özellikle alüminyum ve galvanizde matlaşma yaptığı bilinmelidir.
Pas ve Oksit Giderme
Hafif yüzey pası zımparayla ya da tel fırçayla alınır. Yaygın ve kalın pasta kimyasal pas sökücü gerekir. Biz bu iş için organik asit esaslı, inhibitörlü METOKSİD ürünlerini 1/5 ile 1/30 arasında seyrelterek kullanıyoruz. Seyreltme arttıkça süre uzar. Koyu çözeltiyle hızlı iş yapmak cazip görünür, ama inhibitörlü ürünün de yüzeyle teması sınırsız olmamalı; parça belirli aralıklarla kontrol edilir. Aynı iş 1/5'te yaklaşık yirmi dakika sürerken 1/15'te iki saate yaklaşabilir.
Pas söküldükten sonra yüzey çıplak kalır ve hızla yeniden paslanır. Bu nedenle asidik temizlikten sonra ANTIPASING ile pasivasyon yapılır. Ürünün teknik bülteninde yıkama sonrasında suyla durulanmaması gerektiği belirtilir; pasivasyon filmi su ile alınmaz.
Yağ ve Kir Alma
Boya öncesi yüzey temizliği yağ almayla başlar ve yağın cinsine göre ürün seçilir. Parçanın üzerindeki koruyucu sanayi yağı, kesme yağı ve parmak izi boyanın tutunmasını doğrudan bozar. Su bazlı alkali yağ sökücülerde daldırmada 1/10 ile 1/15 arası seyreltme kullanıyoruz; basınçlı yıkamada oran daha da açılır.
Elektrostatik toz ve yaş boya öncesi yağ almada solvent bazlı SOLVEX 408 ve 410 gibi ürünler kullanılır. Bu ürünler suyla seyreltilmez ve en iyi sonucu daldırmada verir. Yağ alma sonrası parçayı eldivensiz tutmamak gerekir; el yağı temiz yüzeyi yeniden kirletir. Parçalar yağ aldıktan sonra temiz eldivenle ya da askıyla taşınır; yere konan parça tozu ve talaşı geri toplar.
Boya Öncesi Zımpara Gerekir mi?
Boya öncesi zımpara gerekir mi diye soran müşterimize yüzeye göre farklı bir açıklama veriyoruz. Ahşapta ve macunlu duvarda zımpara şarttır. Eski boyalı, parlak yüzeyde zımpara yüzeyi matlaştırır ve boyanın tutunacağı pürüzü oluşturur. Çıplak metalde ise fosfat ve kumlama zımparanın yerini alabilir; fosfat yüzeyi mikron düzeyinde aşındırarak aynı işi kimyasal olarak yapar.
Zımparadan sonra yüzeyin tozu alınır; kalan toz boyanın altında pürüze dönüşür. Çok kaba taneli zımpara derin çizik bırakır ve bu çizikler astar sonrası bile görünür. Orta ve ince taneli zımparayla ilerlemek yüzeyi düzgün tutar. Kaba taneden ince taneye geçerken bir önceki çizgilerin tamamen kaybolması beklenir. Alüminyum ve paslanmaz çelikte demirli zımpara kullanılmaz, çünkü kalan demir parçacıkları sonradan paslanır.
Fosfat Kaplama ve Pasivasyon
Fosfat, boya ile metal arasında bir bağ katmanı oluşturur. METACLEAN demir fosfat kaplama kimyasalı su bazlı ve asidik bir üründür; pH değeri 1,5-2'dir. Yağ ve kiri alır, pası söker ve demir yüzeyde geçici bir demir fosfat tabakası bırakır. Yüzeyi mikron düzeyinde aşındırdığı için boya daha iyi tutunur. Demirde 1/5-1/10, alüminyum, bakır ve pirinçte 1/10-1/15 oranında kullanılır; soğuk ya da sıcak olabilir.
Uygulama daldırma, püskürtme ya da silme ile yapılır. Ardından ANTIPASING 1/25-1/30 ile pasivasyon uygulanır. Fosfat öncesi hazırlık adımlarının ayrıntısı ayrı bir konudur; burada bilinmesi gereken, fosfatın yalnız temiz yüzeyde çalıştığıdır.
Fosfat banyosunun türü iş akışına göre seçilir. Silme ve püskürtmeyle çalışan küçük atölyelerde silme tipi demir fosfat 1/8-1/10 oranında sünger ile sürülür ve ardından durulanır. Daldırma hatlarında banyo 55-65 °C aralığında çalışır ve pH değeri 3-3,5 civarında tutulur. Sprey hatlarında ise demir ve çelikte metrekare başına 0,4-0,8 gram tabaka hedeflenir. Her sistemde son adım pasivasyon olur.
Durulama ve Kurutma
Fosfat ya da yağ alma sonrası yüzey temiz suyla durulanır. Yıkama suyu yüzeyde kristal ve film bırakmamalıdır; sertliği yüksek suyla yıkanan parçada beyaz lekeler kalabilir. Pasivasyon uygulanan yüzey suyla durulanmaz, doğrudan kurutmaya gider.
Kurutma hızlı yapılmalıdır. Havada bekleyen ıslak çelikte yüzey pası saatler içinde görünür, nemli ve soğuk atölyede daha da çabuk. Basınçlı hava ve fırın kullanılır; ıslak parça kısa sürede pas yapar. Fırınlı hatlarda sıcaklık ürünün ve astarın dayanacağı aralıkta tutulur. Kurumayan kenar ve boşluklarda su hapsolur, boyanın altında kabarcık olarak geri döner. Kutu profil, bükülmüş sac ve kaynak dikişi gibi su tutan geometrilerde parçayı eğimli asmak ve boşaltma deliklerinden suyun akmasını sağlamak gerekir; bu bölgeler fırında bile geç kurur.
Astar ve Boyama Aralığı
Temiz, kuru ve fosfatlı yüzey bekletilmeden astarlanır. Astar metalin cinsine uygun seçilir: çelikte pas önleyici, alüminyum ve galvanizde yapışmayı artıran özel astarlar kullanılır. Astar kutusundaki karışım oranı, seyreltme ve kullanım ömrü bilgisi aynen uygulanır; oranı bozulmuş astar ya hiç kurumaz ya da kırılgan bir film bırakır. Astar ile üst boya arasındaki bekleme süresi üretici talimatına göre belirlenir; erken sürülen üst boya altındaki çözücüyü hapseder.
Boyanın kalınlığı da kaliteyi etkiler. Fazla kalın sürülen boya kururken çatlar, ince sürülen boya ise örtmez. Ölçüm için mikron ölçer kullanan boyahaneler kalınlığı sabit tutabiliyor. Kenar, köşe ve kaynak çevresi boyanın en ince kaldığı yerlerdir; paslanma buralardan başladığı için bu bölgelere önce fırçayla şerit astar çekmek, ardından tüm yüzeyi kaplamak iyi sonuç verir.
Hazırlık Sırasında İş Güvenliği
Yüzey hazırlığında kullanılan sökücü, pas sökücü ve fosfat ürünlerinin çoğu asidik ya da alkalidir. Eldiven, kapalı gözlük ve önlük bu işte temel ekipmandır; solvent bazlı yağ alma ve söküm yapılan yerde havalandırma ayrıca gerekir. Asidik ürünü çamaşır suyu ve alkali temizleyicilerle karıştırmayın, tehlikeli gaz çıkabilir.
Kullanılmış banyo ve yıkama suları lavaboya boşaltılmaz. Atık su, ürünün güvenlik bilgi formuna göre nötralize edilir ve izinli firmalara verilir. Ürünler 5-35 °C arasında, güneşten uzak ve kapalı ambalajda saklanır; ambalajı açılmamış ürünün raf ömrü 24 aydır.
İlgili içerik: Demir Fosfat Kaplama Nedir?
Boya Öncesi Yapılması Gereken İşlemler Hakkında Sık Sorulan Sorular
Boya öncesi yapılması gereken işlemler nelerdir?
Metalde eski boya sökülür, pas giderilir, yağ ve kir alınır, gerekirse zımpara ya da fosfat uygulanır, yüzey durulanıp kurutulur ve astar sürülür. Ahşap ve duvarda sıra zımpara, macun ve astar şeklindedir.
Boya öncesi yüzey hazırlama neden gerekir?
Boya, temiz ve pürüzlü yüzeye tutunur. Yağ, pas ve toz boyanın altında kalırsa kabarma ve soyulma görülür. Hazırlık boyanın ömrünü doğrudan belirler.
Boya öncesi yüzey temizliği nasıl yapılır?
Önce yağ alınır, ardından pas ve kir giderilir. Yüzey durulanır ve kurutulur. Su filmi testiyle yağın gidip gitmediği kontrol edilir.
Boya öncesi zımpara gerekir mi?
Ahşap, duvar ve parlak eski boyalı yüzeylerde gerekir. Çıplak metalde fosfat ya da kumlama zımpara işini görür. Zımparadan sonra toz mutlaka alınır.
Yağlı yüzeye boya yapılır mı?
Yapılmaz, boya yağ tabakasının üzerinde tutunamaz ve soyulur. Yüzey önce yağ alıcıyla temizlenir. Yağ alma sonrası yüzeye çıplak elle dokunulmamalıdır.
Pas üzerine boya yapılır mı?
Pas yüzeyde gevşek bir tabaka olduğu için boya onunla birlikte kalkar. Önce pas sökülür, pasivasyon yapılır. Ardından astar ve boya uygulanır.
Fosfat kaplama boya öncesi neden yapılır?
Fosfat tabakası yüzeyi mikron düzeyinde pürüzlendirir ve boyanın tutunmasını artırır. Ayrıca geçici koruma sağlar. Demir fosfat çoğunlukla elektrostatik toz ve yaş boya öncesi kullanılır.
Boya öncesi yüzey ne kadar sürede boyanmalı?
Temizlik ve kurutma sonrası beklemeden boyanmalıdır. Çıplak çelik nemli ortamda birkaç saatte pas yapar. Beklenecekse yüzey kuru ve kapalı bir yerde tutulmalıdır.
Duvar boyasından önce neler yapılır?
Gevşek boya kazınır, çatlaklar macunlanır ve macun zımparalanır. Toz alındıktan sonra astar sürülür. Nem ya da küf varsa önce kaynağı giderilir.
Alüminyum ve galvaniz boya öncesi nasıl hazırlanır?
Yağ alınır ve yüzey metalin cinsine uygun asidik bir temizleyiciyle hazırlanır. Alüminyum, bakır ve pirinçte oranlar demirden daha açıktır. Ardından bu metallere uygun astar sürülür.